نبود شبکه تهیه و توزیع مواد اولیه باعث تشدید دلالبازی در بازار فرش دستبافت ایرانی شده و این امر بهمرور زمان کاهش کیفیت تولیدات فرش و از دست رفتن بازارهای خارجی و داخلی را به دنبال داشته است.
به گزارش دنیای اقتصاد،گرههای زرین قالی با تلفیقی از هنر و زیباییهای طبیعی طرحهای بیبدیل و ماندگاری در تاریخ را به نام ایران و ایرانی در جهان به ثبت میرساند. در سالهای اخیر، فرش ایران در بازارهای داخلی و خارجی دچار فراز و نشیبهایی شده که تزلزل جایگاه فرش ایران و از دست دادن سهم بازار در بازارهای جهانی را رقمزده است.
صنعت فرش دستباف اگرچه بافرهنگ و هنر ایرانی عجین شده اما امروزه با بیمهری مواجه شده است و در کمتر خانهای فرش دستباف دیده میشود. چالشها و مشکلات فراروی فرش دستباف ایران و بخصوص فرش تبریز رفتهرفته موجب بروز برخی مشکلات و ناهماهنگی بین بخشهای مختلف این حوزه شده است تا جایی که در برخی از موارد شاهد تقابل یک بخش در مقابل بخش دیگر فعال در این حوزه هستیم.
اینکه فروش فرش ایران و تبریز در بازارهای جهانی متأثر از تحریمها و وجود برخی ناملایمات اقتصادی در جهان است، یکی از دلایل موجود برای افول جایگاه آن است، اما بخش عمده این مشکلات برمیگردد به سیستم مدیریتی و نوع تولیدات در داخل کشور و در یککلام بهروز کردن طرح و نقش بر اساس تقاضای بازار و ایجاد تغییرات و تحولات بنیادین در طرح، نقش و نوع رنگآمیزی و این امر میسر نخواهد بود مگر در سایه ایجاد شبکهای گسترده و تخصصی درزمینهٔ بازاریابی، ابزارسازی و بازارشناسی.
امید بنام طراح و محقق صنعت قالی در خصوص اوضاع کنونی فرش به خبرنگار عصر اقتصاد گفت: در حال حاضر نقشه فرشهایی که مصرفکننده داخلی و خارجی از آن استقبال میکند با طرحهای قدیمی و سنتی فرش متفاوت است و سلیقه مشتریان فرش دستباف دستخوش تحولاتی در طرح و نقشه و ابعاد شده است؛ اما ازآنجاییکه بافندههای ما با مشکلات عدیدهای مواجه هستند با تلاش برای حفظ شغل و پایبندی به سنت قدیمی قالیبافی همچنان نقشههای قدیمی را در تولیدات حفظ کرده و به بازار روانه میکنند. یکی از مهمترین چالشهایی که در حال حاضر بافندهها با آن دستوپنجه نرم میکنند مشکلات تأمین مالی برای تهیه مواد اولیه است ازاینرو این صنعتگران گمنام چون شرایط مالی خوبی ندارند مجبور هستند مواد اولیه را بهصورت اقساط خریداری کنند و خرید اقساطی، گرانتر از خرید نقدی خواهد شد.
وی ادامه داد: نیاز اصلی کشور ایجاد شبکه تهیه و توزیع مواد اولیه است چراکه بدون این شبکه توزیع سود اصلی از جابجایی مواد اولیه از مبدأ تا بافنده سود سرشاری را نصیب دلالان میکند. بخش زیادی از مواد اولیه ما وارداتی است. از سوی دیگر فراوری مواد اولیه در داخل کشورمان یا وجود ندارد یا به میزان خیلی کم و محدودی است،
بنام اضافه کرد: پشم ازجمله مواد اولیه تولیدشده کشورمان است؛ ولی به دلیل نبود امکانات و تفکر صحیح اقتصادی بهصورت خام به خارج از کشور صادرشده و پس از فرآوری مجدداً به کشور وارد میشود. درنتیجه پشم مرغوب فرآوری شده باقیمت تمامشده بالایی به دست تولیدکننده میرسد.
وی بابیان اینکه اکثر دامداران پشمهای گوسفند خود را میسوزانند اظهار داشت: درحالیکه پشم بیشترین ارزشافزوده را دارد و اگر بتوانیم فرآوری این محصول را بهصورت مکانیزه و منظم ایجاد کنیم قطعاً سودآوری بسیاری برای تولید و صنعت فرش دستباف در داخل کشور خواهد داشت.
این طراح فرش دستبافت ایرانی با اشاره به فرسوده بودن تجهیزات کارخانههای وابسته به صنعت فرش گفت: بهعنوانمثال کارخانههای ریسندگی مربوط به ۷۰ سال پیش است بنابراین هیچ تلاشی برای تولید پشم و ابریشم بهعنوان مواد اولیه و اصلی فرش از سوی دولت انجامنشده است.
این فعال اقتصادی ادامه داد: بهترین کارخانههای ابریشمکشی در گیلان و مازندران است اما با بیتدبیری تعطیلشدهاند و ابریشم از کره و اروگوئه وارد میکنیم. ابریشم ایران در ردیف بهترین ابریشمهای دنیا است؛ بنابراین اگر فرآوری در تمامی حوزههای الیاف رونق بگیرد صنعت نساجی متحول میشود.
بنام بابیان اینکه یکی از آفات صنعت فرش در کشور دلالبازی و واسطهگری است گفت: نهتنها در مواد اولیه بلکه در خرید تولید نهایی نیز شاهد دلالی و واسطهگری هستیم. واردکنندگان مواد اولیه را با چند حلقه واسطه در اختیار قالیبافان قرار میدهند و با یک محاسبه معمولی اگر هر دلالی 5 تا 8 درصد روی قیمت تاروپود و سایر مواد اولیه موردنیاز اضافه کند و حداقل هم 4 واسطه وجود داشته باشد، مواد اولیه درنهایت با افزایش قیمت 32 درصدی به دست بافندگان میرسد.
وی افزود: علاوه بر تکبافیها، کارگاههای متعددی از سالیان بسیار دور در کار فرشبافی بوده و هستند. در سالهای اخیر بافندههای چیرهدست تبریزی به تولید فرشهای گلابریشم بسیار ظریف با رجشمار ۵۰ و ۶۰ در مقیاس وسیع روی آوردهاند.
آمار دقیقی از میزان تولید، تعداد بافندگان و میزان صادرات فرش دستباف وجود ندارد
وی در خصوص آمار و ارقام دقیق برای تولید و صادرات فرش گفت: متأسفانه آمار دقیقی از مقدار تولید و صادرات و نیز افراد شاغل در این حوزه در دست نیست و این امر موجب درج اخبار و اطلاعات گمراهکننده در این حوزه میشود.
این محقق صنعت قالی در خصوص اوضاع کنونی فرش گفت: اگر از همین امروز فکری اساسی و مدیریتی یکپارچه برای فرش در نظر گرفته نشود، در آیندهای نهچندان دور شاهد افول بیشازپیش این هنر صنعت خواهیم بود.
بنام با تأکید بر لزوم افزایش حقوق و دستمزد بافندگان فرش دستباف ابراز داشت: لازم است حمایتهای ویژهای از بافندگان فرش دستباف داشته باشیم، ازجمله این حمایتها میتوان به بحث بیمه قالیبافان اشاره کرد، در بحث بیمه قالیبافان هیچ نقشی در تداوم بیمه بیمهشدگان و حمایت از بیمهشدگان تازهوارد نداریم و هیچ ابزاری در راستای حمایت از قالیبافان در اختیار سازمان صنعت معدن نیست.
مؤلفههای مهم رونق صنعت فرش
این محقق صنعت قالی سلیقهیابی و بازارشناسی را یکی از مؤلفههای مهم در رونق صنعت فرش دانست و گفت: امروزه با الکترونیکی شدن تجارت و نیز گسترش ارتباطات بازاریابی و سلیقهیابی اهمیت بیشتری به خود گرفته و ازاینرو باید در این مورد کارهای تخصصی انجام گیرد و یکی از این کارها ایجاد مراکز تولید قالی متمرکز است چراکه در تولید متمرکز فرد تولیدکننده بامطالعه بازار و تقاضای بازار هدف اقدام به تولید خواهد کرد و این باعث میشود هم هزینه تولید پایین آمده و هم فروش محصول افزایش یابد.
وی افزود: اینگونه حمایتها تولیدکننده را تشویق میکند تا برای توسعه و گسترش فعالیت خود انگیزه بیشتری داشته باشد اما در اکثر استانها و بخصوص استان آذربایجان شرقی که صاحب چندین برند بینالمللی در صنعت فرش و ثبت جغرافیایی آن هستیم، عملاً کمر همت به نابودی این هنر صنعت بستهشده است.