به گزارش روابط عمومی اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش ایران به نقل از ایرنا، فرش دستباف استان مرکزی سالها است که نه فقط یک کالای هنری، بلکه روایتگر تاریخ، صبر و هویت مردمانی است که تار و پود زندگی خود را با نقش و رنگ در هم آمیختهاند.
در خانههای روستایی و کارگاههای کوچک شهری، دستان هنرمند بافندگان نسل به نسل این هنر را زنده نگه داشتهاند؛ هنری که روزگاری نام استان مرکزی را در بازارهای داخلی و حتی فراتر از مرزها پرآوازه کرده بود، اما امروز این نقشهای اصیل زیرسایه مشکلات اقتصادی و بیتوجهیها کمرنگتر از گذشته شدهاند.
افزایش هزینه مواد اولیه، کاهش قدرت خرید مردم، نبود بازار فروش مطمئن و کمرنگ شدن حمایتهای بیمهای، بسیاری از بافندگان را در ادامه راه دلسرد کرده است و شرایطی که سبب شده برخی دارهای قالی خاموش شوند و هنر فرشبافی، که زمانی مایه افتخار و منبع درآمد خانوادهها بود، به تدریج جای خود را به نگرانی از آیندهای نامعلوم بدهد.
روستای جیریای اراک قلب تپنده فرش دستباف ایران
دهیار روستای جیریای شهرستان اراک گفت: بنا به اعلام مرکز ملی فرش ایران، روستای جیریا قلب تپنده فرش دستباف کشور است.
ابوالفضل جیریایی افزود: روستای جیریا تنها روستایی در کشور است که دارای یکهزار دار قالی با ۲ هزار بافنده زن و مرد است و شعار مردم این روستا، هر خانه یک بافنده است.
وی بیان کرد: یکی از بزرگترین مشکلات صنعت فرش کشور این است که از زنجیره قالیبافی حمایت لازم صورت نمیگیرد، امروز پشم گوسفندان کشور به عنوان یکی از مواد اصلی در کیفیت فرش، دورریز میشود و صنعتی وجود ندارد که پشم را به نخ تبدیل کند.
این تولید کننده فرش دستباف در روستای جیریا ادامه داد: بیشتر افرادی که نقشههای فاخر فرش ایرانی را میکشیدند یا مهاجرت کرده و یا فوت کردهاند و متاسفانه این هنر اصیل در حال فراموشی است و ادامه پیدا نکرده است.
جیریایی اظهار کرد: فرش ایران از گذشتههای دور در جهان زبانزد بوده اما تاکنون دانشگاه فرشی در کشور راهاندازی نشده که این هنر اصیل در مناطق مختلف با نقشههای متفاوت حفظ و توسعه پیدا کند.
وی گفت: امروز متاسفانه مصالحی که در بافت فرشهای دستباف ایرانی استفاده می شود مرغوب نیست و برای کاهش هزینههای بافت، استفاده از چلههای پلی استر به عنوان یک سَم در فرشبافی در حال گسترش است، و این درحالی است که قبلا تنها از چلههای پنبه و ابریشم استفاده میشد.
دهیار روستای جیریا اضافه کرد: انتظار است مرکز ملی فرش ایران برای مصالح فرش سرمایهگذاری کند و به این موضوع توجه جدی داشته باشد.
جیریایی عنوان کرد: بافندهها چیزی که بلد هستند سینه به سینه و نسل به نسل است و باید این افراد آموزشهای روز را فرا بگیرند و متاسفانه این موضوع نیز مورد غفلت قرار گرفته است.
وی گفت: فرش یکی از بهترین تولیدات برای صادرات است اما امروز به دلیل تحریم با مشکلات فروانی روبر است.
این تولید کننده فرش دستباف در جیریا افزود: فرشهای سلطان آباد و لیلیان در اراک از گذشته در دنیا مطرح بوده اما متاسفانه امروز دیگر نامی از آنها وجود ندارد و نابود شده است.
جیریایی اظهار کرد: از بافندهها حمایت لازم نمیشود و بیمه قالی بافی که از ابتداییترین مسایل است، بافندگان را با مشکلات زیادی همراه کرده است و متاسفانه بیمه این قشر مدام قطع میشود و نگاه حمایتی به این بخش بسیار ضعیف است.
وی تصریح کرد: تاکنون سه جشنواره به صورت خودجوش در روستای جیریا برگزار شده و تلاشهای زیادی برای توسعه فرش از این روستا صورت گرفته اما این حمایتها باید از سوی دولت و در سطح ملی دنبال شود.
دهیار روستای جیریا ادامه داد: این روستا به واسطه وجود بیش از یکهزار دار قالی و فعالیت بافندهها در سنین مختلف حتی قابلیت تبدیل شدن به روستای هدف گردشگری را دارد.
جیریایی اظهار کرد: بسیاری از کشورها از جمله چین و هند امروز در زمینه فرش دستباف ورود جدی کردهاند اما گره فرشهای آنها توسط ربات انجام میشود و تفاوت بسیار با فرشهای ایرانی که توسط فرد زده میشود، وجود دارد، زیرا همین تفاوت باعث شده فرش ایرانی از یک روح و هویت ویژه برخوردار باشد.
وی یکی دیگر از مشکلات این بخش را، خارج کردن فرش از زیر نظر وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به وزارت صنعت، معدن و تجارت، عنوان کرد و گفت: این اقدام اشتباه بزرگی است و این هنر و میراث گذشته است که باید مسایل آن در حوزه میراث فرهنگی دنبال شود.
بیمه؛ مشکل اصلی بافندگان فرش دستباف در استان مرکزی
یک تولید کننده فرش دستباف در اراک هم گفت: بیمه قالیبافان سالها است به یک مشکل و معضل جدی تبدیل شده و همچنان نیز قدمی برای حل آن برداشته نشده است.
اقدس قنبری افزود: با توجه به تورم لحظه به لحظه، تولید فرش هیچ سودی برای بافنده و تولید کننده ندارد و سود آن تنها نصیب دلالان میشود.
وی بیان کرد: متاسفانه قیمت مصالح فرش روز به روز در حال افزایش است و تا زمانیکه فرش به بازار برسد، تغییر زیادی وجود دارد و دلالان آن را به چند برابر بیشتر از خرید تولید کننده به مصرف کننده می فروشند.
این تولیدکننده فرش دستباف در اراک ادامه داد: متاسفانه اجاره کارگاه نیز سالانه افزایش چشمگیری دارد و همین امر باعث میشود روز به روز تولید این هنر اصیل با کاهش همراه شود.
قنبری اظهار کرد: زمانی 200 بانوی قالیباف در این کارگاه فعالیت داشتند اما امروز حدود 25 بافنده مشغول به کار هستند که آنها نیز چیزی دستشان را نمیگیرد و باید روزانه یک سوم دستمزد خود را هزینه رفت و آمد کنند و آمار بافندگان روز به روز در حال کاهش است.
وی گفت: به واقع هیچ تضمینی برای آینده قالیبافان وجود ندارد و این قشر مظلوم از حداقل حمایت نیز بهرهای ندارند، در حالیکه اگر این افراد هم از بافندگی دست بکشند، هنر اصیل ایران برای همیشه خاموش میشود.
این تولید کننده فرش دستباف در اراک اضافه کرد: به طور مثال یکی از بافندگان این کارگاه، 13 سال است که مشغول بافندگی فرش است اما هنوز یک روز بیمه ندارد و این ظلم بزرگی به این قشر است.
قنبری گفت: اگر بافنده فرش نباشد، تولید کننده هم جایگاهی ندارد و این هنر در حال منسوخ شدن است.
وی با بیان اینکه مجوز کارگاهش باید تمدید شود، افزود: اداره کل فنی و حرفهای استان شرط این امر را امتحان قالیبافان قرار داده و این در حالی است که بیشتر بافندگان بالای 60 سال سن دارند و بیسواد هستند و این نیز یک مشکل جدی است.
چالشهای دستمزد، بیمه و صادرات گریبانگیر فرش دستباف استان مرکزی/ تنها پنج هزار و ۸۰۰ قالیباف تحت پوشش بیمه هستند
رئیس اداره فرش ادارهکل صنعت، معدن و تجارت استان مرکزی با اشاره به وضعیت صنعت فرش دستباف استان مرکزی، گفت: در این استان بهجز ساوه که در حوزه ابریشمبافی شناخته میشود، تمرکز اصلی صنعت فرش بر بخش دستباف است که اهمیت بسیار بیشتری نسبت به سایر بخشها دارد، اما این حوزه با چالشهای جدی روبهرو است.
معصومه ترکمان افزود: مشکلات متعددی از جمله رکود در فروش تولیدات، پایین بودن دستمزد بافندگان، افزایش هزینه مواد اولیه و مصالح و محدودیتهای صادراتی موجب تضعیف این بخش شده است و در حال حاضر صادرات فرش استان مرکزی عمدتا بهصورت چمدانی انجام میشود و این شیوه بیشتر توسط افرادی صورت میگیرد که از گذشته ارتباطات و مسیرهای لازم را داشتهاند.
ترکمان با اشاره به وضعیت بیمه قالیبافان بیان کرد: در گذشته حدود ۱۵ هزار بافنده در استان فعال بودند، اما بهتدریج و به دلیل همین مشکلات، تعداد بافندگان کاهش یافته است و بر اساس آمارهای موجود و مستند، اکنون تعداد قالیبافان فعال به حدود ۱۴ هزار و ۲۰۰ نفر رسیده، اما از این تعداد تنها پنج هزار و ۸۰۰ نفر تحت پوشش بیمه هستند.
وی ادامه داد: با صحتسنجیها و راستیآزماییهای انجامشده مشخص شده که بخشی از افراد ثبتشده دیگر فعالیتی در حوزه بافت فرش ندارند و به همین نسبت، پوشش بیمهای نیز کاهش یافته است و قطع یا محدود شدن بیمه تامین اجتماعی در سالهای اخیر، انگیزه بافندگان را بهشدت کاهش داده است.
رئیس اداره فرش اداه کل صنعت، معدن و تجارت استان مرکزی خاطرنشان کرد: آمار نهایی و بهروز تعداد بیمهشدگان و ریزش احتمالی آنها پایان سال اعلام خواهد شد و تا زمان انتشار آمار جدید، همان عدد پنج هزار و ۸۰۰ نفر بیمهشده مبنای استناد است.
ترکمان تاکید کرد: احیای صنعت فرش دستباف استان مرکزی نیازمند حمایت جدی در حوزه بیمه، دستمزد، فروش و صادرات است تا بتوان انگیزه را به بافندگان بازگرداند و از ریزش بیشتر نیروی انسانی جلوگیری کرد.
وی عنوان کرد: ۷۴ کارگاه قالیبافی در استان مرکزی وجود دارد که بیشترین آنها در اراک، دلیجان، خمین، محلات، ساوه و فراهان است.
25 هزار متر مربع فرش دستباف در استان مرکزی تولید شد
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان مرکزی گفت: بیش از 25 هزار مترمربع فرش دستباف امسال در این استان تولید شده که نسبت به سال گذشته رشد قابل توجهی داشته است.
علی جودکی افزود: از این میزان، ۷۹۰ مترمربع به کشورهای فرانسه و آمریکا صادر شده که ارزش آن ۵۲ هزار و ۱۰۵ میلیارد ریال، معادل ۱۵۶ هزار دلار بوده است.
وی بیان کرد: در حال حاضر ۱۴ هزار و ۲۰۰ بافنده فعال در استان مرکزی مشغول به کار هستند و تاکنون ۱۹ مجوز مشاغل خانگی در سامانه رصد اشتغال ثبت شده است.
مدیر کل صمت استان مرکزی، مجموع بافندگان فرش تحت پوشش بیمه قالیبافی در استان مرکزی را پنج هزار و ۸۹۰ نفر عنوان کرد و افزود: این آمار نشان میدهد که سطح حمایتهای اجتماعی از فعالان این حوزه به طور قابل توجهی رو به افزایش است و بیمه قالیبافی به عنوان یکی از ابزارهای ایمنی اقتصادی نقشی کلیدی در کاهش مخاطرات شغلی و بهبود سطح زندگی بافندگان ایفا میکند.
جودکی ادامه داد: ۱۲ کارگاه غیرمتمرکز با مدیریت متمرکز و سه کارگاه متمرکز با ظرفیت سالیانه یکهزار و ۲۱ مترمربع در این استان فعالیت دارند.
وی تصریح کرد: ۱۵۵ فرصت شغلی جدید در قالب فعالیتهای مستقل و کارگاهی فرش از ابتدای امسال تاکنون در استان مرکزی ایجاد شده که ارزش ریالی آن ۱۰۸ هزار میلیارد ریال برآورد شده است.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان مرکزی افزود: در حوزه تسهیلات نیز به ۱۵۵ نفر از فعالان این بخش تسهیلاتی به ارزش یکهزار و ۸۰ میلیارد ریال پرداخت شده است.
جودکی در ادامه به مشکلات این حوزه اشاره کرد و گفت: با وجود تحریمها، مرکز ملی فرش ایران حمایت مالی لازم از تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف را در قالب اختصاص منابع و اعتبارات انجام نداده است.
وی تصریح کرد: در موضوع بیمه نیز بخشی از صنایع دستی در رسته بیمه قالیبافی قرار گرفته و هنرمندان تحت این عنوان بیمه شدهاند، در حالی که خود بافندگان فرش دستباف همچنان از نعمت بیمه محروم هستند.
کلام آخر: فرش دستباف استان مرکزی اگرچه ریشه در تاریخ و فرهنگ این دیار دارد، اما بدون حمایت موثر، برنامهریزی اصولی و ایجاد بازارهای پایدار، نمیتواند در برابر مشکلات روزافزون دوام بیاورد. توجه به معیشت بافندگان، تامین مواد اولیه با قیمت مناسب و احیای جایگاه فرش در بازارهای داخلی و خارجی، ضرورتی است که اگر امروز نادیده گرفته شود، فردا به بهای از دست رفتن یک هنر ماندگار تمام خواهد شد.