• گزارش  اعضای هیات مدیره اتحادیه تولیدکنندگان وصادرکنندگان در مورد فرش های دستباف نما

    گزارش اعضای هیات مدیره اتحادیه تولیدکنندگان وصادرکنندگان در مورد فرش های دستباف نما

    فرش دستباف به عنوان اصیل ترین و ریشه دار ترین هنر ملی ایرانیان همواره جایگاه ویژه ای در میان جهانیان داشته است

    « ادامه مطلب »

  • بررسی صادرات فرش ایران در شرایط جدید سیاسی

    بررسی صادرات فرش ایران در شرایط جدید سیاسی

    با حضور اعضای هیات مدیره اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف ایران برگزار شد

    « ادامه مطلب »

  • نخستین نمایشگاه قالی‌های اروپای غربی و هند اروپایی برگزار می شود

    نخستین نمایشگاه قالی‌های اروپای غربی و هند اروپایی برگزار می شود

    نخستین نمایشگاه قالی‌های اروپای غربی و هند اروپایی در ایران همزمان با هفته پژوهش توسط پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری برگزار می شود

    « ادامه مطلب »

روند صادرات فرش دستباف ایران خوشحال کننده است ولی راضی کننده نیست.

 این گزاره را در دو سال اخیر بارها بر زبان رانده ام چرا که به گواه آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران روند صادرات دستبافته های ایرانی افزایشی بوده و رشد درخور توجهی را نشان می دهد اما این سیر صعودی هنوز تا رسیدن به وضعیت مطلوب فاصله زیادی دارد و از همین روست که نمی تواند رضایت بخش تلقی شود.

 بر پایه آمار گمرک در پایان سال 94 اندکی بیش از 290 میلیون دلار فرش دستباف از کشور ما به بازارهای هدف راه یافت که این میزان در پایان سال 95 به 359 میلیون دلار رسید و در انتهای سال 96 نیز از مرز 400 میلیون دلاری عبور کرد و با حدود 18 درصد رشد به عدد 424 میلیون دلار رسید.

 این اعداد به خوبی روند صعودی صادرات فرش دستباف را عیان می سازند اما باز هم تا رسیدن حتی به متوسط اعداد صادراتی در دو دهه پیش فاصله فراوانی به چشم می خورد و علت نارضایتی آشکار است.

 اما چه عواملی در نقش کاهنده صادرات فرش در طول این دو دهه عمل کرده اند؟

 دو دسته از علل داخلی و خارجی را می توان به عنوان شرایط آسیب رسان بر روند صادرات فرش برشمرد. در حوزه برون مرزی بی گمان مهمترین علت را باید در تحریم های اقتصادی کشورمان جست و جو کرد که به دو شیوه مستقیم و غیرمستقیم بر صادرات فرش اثر گذارده اند.

 فرش ایرانی از سال 2010 به این سو مورد تحریم مستقیم ایالات متحده آمریکا قرار گرفت و ترخیص هر فرشی با مبداء تولید ایران در گمرک آن کشور ممنوع شد. وقتی آمریکا به عنوان بزرگترین واردکننده فرش در دنیا -که سال قبل از تحریم نیز 80 میلیون دلار فرش دستباف از ایران به خاک خود وارد کرده بود- راه را بر این صادرات ببندد، به طور طبیعی افت محسوسی در صادرات رخ می دهد که چنین هم شد.

 دیگر بازارهای هدف فرش ایران دست به تحریم مستقیم فرش ایرانی نزدند اما پیامدهای تحریم های اقتصادی کشور گریبانگیر فعالان صادراتی فرش نیز شد و در اثر این تحریم ها هزینه ها و ریسک صادرات بالا رفت. دشواری در نقل و انتقال ارز، بالا رفتن هزینه های بیمه و حمل و نقل و مسایلی از این دست نیز بر صادرات فرش ایرانی اثر کاهنده گذارد.

 در کنار اینها برخی دیگر از عوامل خارجی همچون وقوع رکود اقتصادی در برخی کشورهای اروپایی و همچنین وقوع انقلاب های عربی در خاورمیانه نیز موجب شد تا فرش دستباف به عنوان کالایی لوکس تا حدی از سبد خانوار در این کشورها خارج شود.

 بر این فهرست می توان کاهش تقاضای جهانی فرش دستباف (که رقبای ما را نیز آزار می دهد)، افزایش کالاهای جانشین و مکمل مانند کفپوشهای صنعتی (فرش ماشینی، موکت، پارکت،...)، اشباع شدن برخی از بازارهای سنتی، تغییر در سبک زندگی مصرف کنندگان و نیز تغییر سلایق مشتریان را نیز افزود.

 اگر در روزگار گذشته تغییر سلایق از نسلی به نسل دیگر رخ می داد، در شرایط کنونی شاهدیم که بارها در درون یک نسل تغییر سلیقه رخ می دهد و حتی باورها و سبک زندگی نیز دستخوش تغییر می شود. برای نمونه برخی از مصرف کنندگان از نقش سرمایه گذاری در فرش و نگاه به آن به عنوان پس اندازی برای آینده دور شده و رویکردی مصرفی پیدا کرده اند و در نتیجه در پی تغییر و جایگزینی مکرر کفپوش های خود هستند.

 افزون بر این موارد باید نگاهی هم به درون داشت و برخی از عوامل کاهنده صادرات را در داخل کشور جست و جو کرد.

 ناآگاهی برخی از تولیدکنندگان فرش ایران از سلایق بازار و کاهلی یا عدم تطبیق تولیداتشان با نیاز مصرف کنندگان -که گاه به بهانه حفظ اصالتها توجیه می شود- یکی از مهمترین این عوامل بوده است.

 افزایش هزینه های تولید در داخل کشور نیز به عاملی آسیب رسان در فرایند صادرات تبدیل شده است. برای نمونه در فاصله سالهای 90 تا 92 شاهد رشد شتابناک قیمت مواد اولیه فرش دستباف بودیم. رشد چندین برابری پشم و به ویژه ابریشم وارداتی به کشور منجر به بالا رفتن شدید قیمت تمام شده فرش دستباف شد.

 از سوی دیگر با توجه به آنکه بخش عمده قیمت تمام شده فرش دستباف مربوط به دستمزد و هزینه نیروی انسانی است، اجرای سیاست هایی همچون هدفمندی یارانه ها و پرداخت نقدینگی مستقیم به قالیبافان که منجر به خروج بخشی از ایشان از گردونه تولید فرش دستباف شد نیز به رشد قیمت تمام شده در این بخش یاری رساند.

 ین نکته را نیز نباید از یاد برد که ساختار تولید فرش در کشور ما به طور سنتی به شیوه غیر متمرکز بوده و همچنان بخش اعظم تولیدات به شیوه تک بافی خانگی صورت می پذیرد که این نکته نیز توان رقابت پذیری، بهینه سازی تولید و نیز امکان سفارش پذیری انبوه را می کاهد.

 کنار هم قرار گرفتن این مجموعه عوامل داخلی و خارجی فرصتی بهینه را در اختیار رقبای ایران قرار داده است که فاصله خود را با فرش دستباف ایران در بازارهای جهانی کم کنند. مشکلاتی از جنس تحریم های اقتصادی ایران بر سر راه صادرکنندگان فرش هند و پاکستان و ترکیه قرار ندارد. قیمت تمام شده فرش دستباف در کشورهای رقیب ما به ویژه هند، پاکستان و افغانستان بسیار پایین تر است و نیروی کار ارزان در این کشورها به یکی از برگ های برنده آنان در تجارت جهانی تبدیل شده است. وجود کارگاه ها و مجتمع های بزرگ قالیبافی برای انجام تولید متمرکز و سفارش پذیری نیز در کشورهای رقیب بیش از کشور ماست.

 به هر روی در کنار همه این تهدیدها و نقاط ضعف، فرش ایران همچنان توانسته است صدرنشینی خود در تجارت جهانی این محصول را حفظ کند و با وجود همه دشواری ها و تنگناها به مدد پیشینه ارزشمند خود و نامدار بودن برند «پرشین کارپت» و حضور شبکه سنتی توزیع در بسیاری از بازارهای هدف و نیز تلاش در راهیابی به بازارهای جدید، پیشتاز این میدان باشد.

 در این سالها کوشش هایی نیز برای به حداقل رساندن این تهدیدها و تنگناها به انجام رسیده است که شاخص ترین آنها رفع تحریم از ورود فرش ایرانی به آمریکا بوده است.

 اتفاق مهم و ارزشمندی که در دولت یازدهم برای فرش رخ داد، آن بود که با آغاز مذاکرات هسته‌ای در جریان پیشنهادها و پیگیری‌هایی که از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت با وزارت امور خارجه انجام شد، بعد از توافق اولیه در لوزان سعی شد در طول مذاکرات ایران و ۱+۵ موضوع رفع تحریم فرش ایرانی هم مورد توجه قرار گیرد. برهمین اساس در ژانویه ۲۰۱۶ (دی 1394) با اعلام توافق برجام در بند ۲۲ برنامه جامع اقدام مشترک اشاره روشن و مستقیمی به لغو تحریم ورود فرش ایرانی به امریکا شد و از آن پس صدور فرش ایرانی به آمریکا از سر گرفته شد و همچنان ادامه دارد.

 در کنار این می توان به تلاش های انجام شده برای ورود به بازارهای جدید نیز اشاره کرد که شاخص ترین آنها حضور در بازار چین به عنوان رقیب دیرین فرش ایران و تبدیل شدنش به مشتری امروزی دستبافته های ایرانی اشاره کرد.

 چینی ها که روزگاری رقیبی توانمند در تولید و صدور فرش دستباف به شمار می آمدند، با آزمودن تغییراتی در اقتصاد خود و فاصله گرفتن از اقتصاد کمونیستی به سوی اقتصاد بازار آزاد، از تولید فرش دستباف نیز اندکی فاصله گرفتند و با ظهور طبقه جدید ثروتمند در این کشور که در پی کالاهای لوکس و دارای پرستیژ بودند، مشتری دستبافته های ایرانی شدند.

 امید می رود با استفاده بهینه از ابزارهای توسعه بازار از جمله اعزام و پذیرش هیئتهای تجاری، برگزاری نمایشگاه ها و به ویژه انجام تبلیغات موثر در کنار بهبود فرایند تولید در داخل کشور بتوان همچنان صدرنشینی فرش ایران در بازارهای جهانی را حفظ کرد.

حمید کارگر

 رییس مرکز ملی فرش ایران

 

 

پرداخت آنلاین

لطفاً جهت پرداخت وجه به صورت آنلاین، مبلغ مورد نظر را به ریال وارد نموده و پرداخت نمائید.
مبلغ (ريال) :

خبرنامه

کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق است به اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف ایران

طراحی گرافیکی و طراحی وب سایت توسط استودیو طراحی حاشیه